facebook.com
iustitia-lodz.pl

Podstawowa charakterystyka zanieczyszczeń powietrza

 

Zanieczyszczenia powietrza - wp┼éyw na ┼Ťrodowisko oraz zdrowie ludzi

 

Ma┼éo kto, wychodz─ůc z domu na powietrze, zastanawia si─Ö nad tym, jakie substancje z ka┼╝dym oddechem dostaj─ů si─Ö do jego p┼éuc i jaki ma to wp┼éyw na jego zdrowie. A prawda jest taka, ┼╝e szczególnie mieszka┼äcy du┼╝ych miast i rejonów uprzemys┼éowionych oddychaj─ů na co dzie┼ä powietrzem, które nie jest niestety oboj─Ötne dla ich zdrowia. Poni┼╝ej przedstawiamy najcz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ůce zanieczyszczenia powietrza oraz ich wp┼éyw na ┼Ťrodowisko i zdrowie ludzi.

Zanieczyszczeniami powietrza to substancje, które:

  • znajduj─ů si─Ö w powietrzu atmosferycznym, ale nie s─ů jego naturalnymi sk┼éadnikami,
  • s─ů jego naturalnymi sk┼éadnikami, ale wyst─Öpuj─ů w nadmiernych ilo┼Ťciach.


Oddzia┼éywanie tych substancji na cz┼éowieka ma charakter bezpo┼Ťredni, poniewa┼╝ zatruwaj─ů one organizm podczas oddychania i maj─ů negatywny wp┼éyw na ┼Ťluzówk─Ö oczu. Zanieczyszczenia te równie┼╝ dzia┼éaj─ů w sposób po┼Ťredni, wp┼éywaj─ůc niekorzystnie na stan ro┼Ťlinno┼Ťci, wód i gleby. W┼é─ůczaj─ůc si─Ö w ┼éa┼äcuchy pokarmowe, trafiaj─ů pó┼║niej do organizmu cz┼éowieka i s─ů przyczyn─ů zaburze┼ä reprodukcji oraz alergii. Powoduj─ů tak┼╝e znaczne straty w ┼Ťrodowisku przyrodniczym.



Zanieczyszczenia powietrza zostały podzielone na cztery grupy:

  1. Gazy i pary zwi─ůzków chemicznych, np. tlenki w─Ögla (CO, CO2), siarki (SO2, SO3) i azotu (NOx), fluor (F), ozon (O3), radon (Rn), amoniak (NH3), w─Öglowodory i ich pochodne chlorowe, fenole.
  2. Drobne kropelki cieczy, np. kropelki zasad, kwasów, rozpuszczalników.
  3. Drobne cia┼éa sta┼ée, np. popio┼éy, py┼éy, zwi─ůzki metali ci─Ö┼╝kich, sadze, sta┼ée zwi─ůzki organiczne, azbest, pestycydy.
  4. Mikroorganizmy, których ilo┼Ť─ç lub rodzaj nie jest charakterystyczny dla naturalnego sk┼éadu powietrza, makroorganizmy (np. grzyby) wraz z produktami ich metabolizmu.


Najcz─Ö┼Ťciej spotykane zanieczyszczenia w miastach i obszarach uprzemys┼éowionych

 

W obszarach uprzemys┼éowionych i zurbanizowanych najcz─Ö┼Ťciej spotykane substancje, które najbardziej zanieczyszczaj─ů atmosfer─Ö to: dwutlenek w─Ögla, dwutlenek siarki, tlenki azotu oraz py┼éy.
    
     Dwutlenek siarki (SO2) jest bardzo szkodliwy dla wszystkich organizmów ┼╝ywych, szczególnie dla ro┼Ťlin. Dostaje si─Ö on do atmosfery w wyniku spalania ogromnych ilo┼Ťci paliw zawieraj─ůcych siark─Ö lub jej zwi─ůzki. Dwutlenek siarki w powietrzu ulega utlenieniu do SO3 i w po┼é─ůczeniu z wod─ů tworzy kwas siarkowy, który jest g┼éówn─ů przyczyn─ů kwa┼Ťnych deszczy. SO2 mo┼╝e powodowa─ç ska┼╝enia rozleg┼éych obszarów dzi─Öki transportowi na znaczne odleg┼éo┼Ťci.
   
    Tlenki azotu (NOx), tworz─ů si─Ö g┼éównie w procesie spalania paliw w wysokich temperaturach. Zwi─Ökszenie ich ilo┼Ťci w atmosferze powoduj─ů te┼╝ fabryki nawozów azotowych oraz stosowanie tych nawozów w rolnictwie. Tlenki azotu s─ů powa┼╝nym zagro┼╝eniem dla organizmów ┼╝ywych. U ro┼Ťlin niszcz─ů cia┼éka zieleni i powoduj─ů opadanie li┼Ťci, a nawet ┼Ťmier─ç ro┼Ťliny. Natomiast u ludzi powoduj─ů uszkodzenie p┼éuc, zmniejszaj─ů zdolno┼Ť─ç krwi do przenoszenia tlenu i mog─ů by─ç przyczyn─ů chorób nowotworowych. Ponadto NO2 poch┼éania ┼Ťwiat┼éo s┼éoneczne i razem z innymi zanieczyszczeniami powietrza wchodzi w z┼éo┼╝one reakcje fotochemiczne, których rezultatem jest smog fotochemiczny.
   
    Tlenek w─Ögla (CO), tzw. czad, jest bezbarwnym i bezwonnym gazem powstaj─ůcym w du┼╝ych ilo┼Ťciach przy nieca┼ékowitym spalaniu w─Ögla i innych paliw w silnikach spalinowych i piecach oraz w trakcie wytopu surówki w wielkich piecach. Dzia┼éa w niewielkim stopniu na uk┼éady ekologiczne, ale jest szczególnie niebezpieczny dla ludzi i zwierz─ůt. Tlenek w─Ögla jest ┼Ťmierteln─ů trucizn─ů dla organizmów, które wykorzystuj─ů hemoglobin─Ö do transportu tlenu. ┼ü─ůczy si─Ö z hemoglobin─ů w sposób trwa┼éy i blokuje przenoszenie tlenu.


    Py┼éy zawieszone (PM - ang. Particulate matter), stanowi─ů powa┼╝ny czynnik chorobotwórczy. Osiadaj─ů na ┼Ťciankach p─Öcherzyków p┼éucnych, utrudniaj─ůc wymian─Ö gazow─ů, powoduj─ů podra┼╝nienie naskórka i ┼Ťluzówki, zapalenie górnych dróg oddechowych oraz wywo┼éuj─ů choroby alergiczne, astm─Ö, nowotwory p┼éuc, gard┼éa i krtani.
    
Nie ma wyznaczonego progu st─Ö┼╝enia, poni┼╝ej którego negatywne skutki zdrowotne wynikaj─ůce z oddzia┼éywania py┼éów na zdrowie ludzi nie wyst─Öpuj─ů. Szczególnie nara┼╝one na negatywne dzia┼éanie py┼éów s─ů osoby starsze, dzieci i osoby z chorym uk┼éadem oddechowym lub krwiono┼Ťnym.

Py┼éy pochodz─ů ze ┼║róde┼é naturalnych i antropogenicznych. Do naturalnych nale┼╝─ů aerozole morskie, py┼éy z nad pusty┼ä, wybuchy wulkanów i py┼éy pochodz─ůce z procesów biogenicznych. Natomiast ┼║ród┼éa antropogeniczne to procesy przemys┼éowe, rolnicze, spalanie paliw, a tak┼╝e ┼Ťcieranie si─Ö nawierzchni dróg i opon pojazdów.

Ze wzgl─Ödu na ┼Ťrednic─Ö aerodynamiczn─ů, rozmiar cz─ůstki, wyró┼╝nia si─Ö:

  • TSP – ca┼ékowity py┼é zawieszony (Total Suspended Particulates),
  • PM10 – py┼éy inhalabilne o ┼Ťrednicy aerodynamicznej ziaren mniejszej ni┼╝ 10 µm, które mog─ů dociera─ç do górnych dróg oddechowych i p┼éuc,
  • PM2.5 – py┼éy respirabilne o ┼Ťrednicy aerodynamicznej ziaren mniejszej ni┼╝ 2,5 µm, które wnikaj─ů g┼é─Öboko do p┼éuc i docieraj─ů do p─Öcherzyków p┼éucnych oraz przedostaj─ů si─Ö do krwiobiegu,
  • PM0.1 – py┼éy o ┼Ťrednicy aerodynamicznej ziaren mniejszej od 0,1 µm.


Skal─Ö wielko┼Ťci cz─ůstek py┼éu mo┼╝na porówna─ç do ┼Ťrednicy ludzkiego w┼éosa.

Ze względu na pochodzenie pyły klasyfikuje się na:

  • naturalne – powstaj─ů w wyniku naturalnych zjawisk wyst─Öpuj─ůcych w przyrodzie,
  • pierwotne – emitowane bezpo┼Ťrednio ze ┼║róde┼é, powstaj─ů podczas spalania, mog─ů sk┼éada─ç si─Ö z drobnych cz─ůstek sadzy, popio┼éu itd.,
  • wtórne – powstaj─ů w wyniku przemian chemicznych w atmosferze, prekursorami py┼éu s─ů dwutlenek siarki (SO2), tlenki azotu (NOx), lotne zwi─ůzki organiczne (LZO), amoniak (NH3). Znaczna cz─Ö┼Ť─ç py┼éu wyst─Öpuj─ůcego w powietrzu jest pochodzenia wtórnego. Py┼éy wtórne s─ů g┼éównym sk┼éadnikiem py┼éu PM2.5.


Py┼é jest zanieczyszczeniem transgranicznym – PM10 jest transportowany na odleg┼éo┼Ť─ç do 1000 km, a PM2.5 na odleg┼éo┼Ť─ç do 2500 km. Im mniejszy rozmiar cz─ůstek, tym d┼éu┼╝ej trwa usuwanie ich z powietrza przez proces opadania oraz opady atmosferyczne. Mieszka┼äcy wi─Ökszo┼Ťci miast s─ů nara┼╝eni na poziomy st─Ö┼╝e┼ä py┼éu, które maj─ů negatywny wp┼éyw na ich zdrowie. D┼éugotrwa┼ée przebywanie w takim ┼Ťrodowisku stwarza ryzyko powstania chorób uk┼éadu oddechowego, p┼éuc i serca.